İstanbul, kitaplar ve araştırmalardan notlar. Her yazıda bir belge, yapı ya da soru.
Emrah Safa Gürkan ile Beyoğlu’ndaki İtalyan İşçi Cemiyeti’nin Casa Garibaldi binasının tarihini ilk gün gibi koruyan mekânlarında başlayan sohbetimiz, yapının ve derneğin zengin geçmişinden yola çıkarak bir tür kültür elçiliği olan rehberlik mesleğinin derinliklerine doğru uzandı. Öncelikle tarihten birkaç soruyla başladık: Pera’nın kalbinde İtalyan işçiler tarafından kurulan bu topluluk hangi toplumsal ihtiyacın eseriydi?
Hayri Fehmi Yılmaz ile Beyoğlu’nda sürdürdüğümüz sohbetin ikinci durağında, duvarları tarihe tanıklık eden Venedik Sarayı’ndayız. Yalnızca bir diplomatik temsilcilik binası olmanın çok ötesine geçen bu saray, etrafındaki semtin kentsel gelişimiyle birlikte okunduğunda Pera’nın ruhunu ele veriyor.
Hayri Fehmi Yılmaz ile Beyoğlu’nun sürprizli sokaklarında sürdürdüğümüz mimari söyleşi, Karaköy’den İstiklal’e doğru uzanan tarihsel bir yürüyüşü canlandırıyor. Bir mimarın taşlara kazınmış adı, bir okul cephesindeki ince işçilik veya sıradan gibi görünen bir sokak tabelası, bize bu kentin İtalyan geçmişi hakkında bazen çok şeyler fısıldıyor.
19. yüzyıla ait bir binanın restorasyon projesi, İstiklal Caddesi’nin telaşlı adımları altında yatan 1500 yıllık bir sırrı gün yüzüne çıkarabilir mi? Savaş Özbey’in Hürriyet gazetesindeki haberi, Casa Garibaldi’deki çalışmaların bu nefes kesici aşamasına odaklanıyor. Zemin döşemelerinin altından usulca beliren tarihi kalıntılar, bir onarım işini bir anda İstanbul’un derinliklerine inen arkeolojik bir keşif serüvenine dönüştürüvermişti.
Palazzo Ducale, 17-30 Kasım 2014’te Costantinopoli’deki İtalyan Yardımlaşma Derneği’ni anlatan bir sergiye ev sahipliği yaptı: Casa Garibaldi, una storia levantina. Sergiyi Mimar Francesca Faiella kurdu, Associazione Culturale Balumina hazırladı, Palazzo Ducale destekledi; açılış 17 Kasım akşamı saat beşte benim konferansımla yapıldı.
Giuseppe Mancini’nin 22 Şubat 2013’te il Mulino’da çıkan yazısı, İstanbul’daki İtalyan Yardımlaşma Derneği’ni yüz ellinci yılının eşiğinde anlatıyor. Dernek 17 Mayıs 1863’te kırk bir işçinin kurduğu bir sodalite; ilk asıl başkanı Garibaldi, onursal başkanı Mazzini. O gün kırk kadar üyesiyle hâlâ ayaktaydı.
Laura Leonelli’nin 3 Şubat 2013 tarihli yazısı, Edmondo De Amicis’in 1877’de sisli bir sabah Konstantinopolis’e varışıyla açılıyor ve Galata’ya, yani Cenovalıların kurduğu kente bağlanıyor. Yazının haberi ise çok daha yakında: Beyoğlu’nun göbeğinde, 1348’de dikilmiş kulenin birkaç adım ötesinde İstanbul ile Cenova arasındaki kardeşlik ilan edilmişti.